Haber Detayı
20 Ocak 2016 - Çarşamba 09:25 Bu haber 1416 kez okundu
 
1860’ta Kiğı’dan Kanada’ya göçen işçiler
Acehan, 1860’ta Kanada’ya demir ve çelik işçisi olarak göçen Kiğılıları kaleme aldı. vivahiba.com’dan Isil Acehan’nın kaleme aldığı makale:
Haberi


“Önümüzdeki Temmuz ayında 100. yıl dönümü anılacak I. Dünya Savaşı elbette geride pek çok kayıp ve acı hatıra bırakmıştır. Savaşa dair bugüne kadar pek çok şey yazılıp çizilse de, insan hikâyeleri açısından halen karanlıkta kalan pek çok yönü vardır. Savaşın ilk yıllarında yaşanan acı olaylardan biri de, İngiltere’nin dominyonu Kanada’da bulunan Türk işçilerin esir alınarak toplama kamplarında tutsak edilmesidir.

Bu acı olayın sessiz şahitleri, Kanada'nın Ontario Eyaleti’ne bağlı Brantford kentinde 1873 yılında kurulan Mount Hope Şehir Mezarlığı'nda “Turkish Plot” (Türk Bölümü) diye adlandırılan bir bölümde yatmaktadır. Bu mezarlar, Osmanlı İmparatorluğu’ndan, özellikle Kiğı’dan Kanada’ya 1900’lü yılların başında, burada bulunan dökümhanelerde işçilik etmek üzere göç edip, daha sonra hayatlarını kaybeden Osmanlı tebaası Müslümanlara aittir. Kayıtlı 16 mezardan 14'ünün mezar taşı bile bulunmamaktadır.

Mount Hope Mezarlığı'ndaki Section J, Kanada'nın bilinen ilk Müslüman ve Türk mezarlığıdır. Burada mezarları olan Türkler, ilk Türk ve Müslüman toplum olmaları nedeniyle, hem oradaki Türkler, hem de Kanada toplumu için tarihî bir öneme sahiptir. Brantford’da daha eski bir Müslüman Mezarlığı bulunmamaktadır, bu nedenle oradaki Türk mezarlığının hem Türk, hem de Kanada tarihi için oldukça önemli bir yere sahip. Peki, kimdir bu Türkler?

ONLARI BİRLEŞTİREN UNSUR KİĞILI OLMALARIYDI

1860’lı yıllardan başlayarak Osmanlı’dan Amerika kıtasına başlayan Osmanlı göçleri, 1910’larda doruk noktasına ulaşmıştır. Amerika ve Kanada endüstrilerinde işçilik yapmak üzere göç eden Osmanlılar, bu ülkelerin endüstriyel bölgelerine yerleşmiş ve Osmanlı’da yaşadıkları hayatın bir modelini de buralarda oluşturmuşlardır. Çoğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne göç eden Türkler, daha çok deri endüstrisinin yoğun olduğu Massachusetts eyaletine yerleşmişlerdir. Kanada’ya ise Osmanlı göçleri, bugün Bingöl’e bağlı bir ilçe olan, ancak 1900’lerde Erzurum’un kazası Kiğı’dan gerçekleşmiştir. Kiğı’dan göç eden nüfus Müslüman ve Ermeniler tebaadan oluşmaktaydı. Bunların hemen hepsi Kanada’da demir ve çelik dökümhaneleriyle meşhur Brantford şehrine yerleşerek, dökümhanelerde en ağır işlerde çalışmışlar, bir yandan da memleketlerine para göndererek ailelerine yardım etmişlerdir. Gündelik yaşamlarında da, 1960’larda Almanya’ya göç eden vatandaşlarımızın yaşadıkları yurtlar gibi, “boarding house” ismi verilen, çok sayıda erkek göçmen işçinin barınabildiği yurt niteliğindeki evlerde ikamet etmişlerdir. Bu evlerde, nüfus kayıtlarının gösterdiği üzere, Türklerin ve Ermenilerin bir arada kaldıkları görülmektedir. Dolayısıyla, bu göçmenler için herhangi bir etnik ve dinî ayrımdan söz etmek yanlış olur. Onları bağlayan temel unsur hepsinin Kiğılı olmasıdır.

ESARET YILLARI

Çoğunun amacı biraz para biriktirdikten sonra memleketlerine geri dönmek olan Türkler, Osmanlı İmparatorluğu’nun 1914’te Almanya yanında I. Dünya Savaşı’na girmesiyle hiç ummadıkları bir olayla karşılaşırlar. 1914 Savaş Halinde Tedbir Kanununa (War Measures Act) göre tüm düşman devletler sınırları içerisinde doğanlar kayıt altına alınır. 5 Kasım 1914'te İngiltere’nin Osmanlı İmparatorluğu’na savaş ilan etmesinden tam 4 gün sonra, 10 Kasım 1914'te Brantford'da çalışan yaklaşık 200 Türk işçi bir gece polis tarafından evlerinden alınıp önce karakollarda hapsedilir, sonra askeri hapishaneye gönderilir, oradan da toplama kampına gönderilirler. Bunların arasında 10 yıldır Kanada vatandaşı olan Türkler de vardır ve hapishaneye götürülürken “neden savaş esiri olarak alındığımızı anlamıyorum, biz sadece işçiyiz” derler. Askeri hapishanede sadece ekmek ve su verilen Türkler açlık grevine başlar. Türklerin yanı sıra Avusturya Macaristan imparatorluğundan 70,000 kadar Ukraynalı sivil de esir kamplarına gönderilir. Osmanlıdan gelen Ermeniler ve Ortodoks Makedonlar enterne edilmekten muaf tutulurlar. Türkler ilk başta Kingston da bulunan Fort Henry kampına gönderilirler. Daha sonra yaklaşık 1000 kilometrelik bir uzaklıkta bulunan Kapuskasing’de bir toplama kampına götürülürler.

Esir kampı muhafızlarından birinin tuttuğu günlükte buradaki ağır doğa ve kamp koşulları anlatılmaktadır. Tren raylarının sonlandığı, Kuzey Kutbu kadar soğuk olan Kapuskasing’de kar fırtınalarıyla mücadele eden Türklere, içinde kalacakları barakaları ve içine hapsedilecekleri tel örgüleri yapmaları emredilir. Tutsak edilecekleri esir kampının yapımını tamamlayana kadar Türk esirler bir tren vagonunda barınırlar. 10 Kasım 1914'te enterne edilmelerinin ardından 25 Kasım 1914'te Türklerin Osmanlı İmparatorluğu’na her türlü mektup gönderimleri de durdurulur. Bilindiği kadarıyla Alex Hassan (gerçek ismi muhtemelen Ali Hasan ) isimli bir Türk toplama kampında hayatını kaybetmiştir. Osmanlı arşivlerindeki belgelerin gösterdiğine göre buradaki Türklerden ikisi de kamp koşulları nedeniyle ruhsal sağlıklarını yitirmiştir. 1915’te Amerika’da Massachusetts Eyaleti’ndeki Peabody Şehri’nde yaşayan Türkler iki avukat tutarlar ve Kanada’da esir alınan Türklerin Amerika’ya gönderilmeleri için dava açarlar. Ancak ne yazık ki davadan herhangi bir sonuç alınamamıştır.

1950’lerin Kanada hükumeti, I. ve II. Dünya Savaşı esir kamplarına ait tüm bilgi ve belgeleri imha ettiği söylenmektedir. Bu nedenle, esir edilen Türkler hakkındaki bilgiler daha çok Kanada gazetelerinde ve olaya şahit olan kamp subaylarının günlüklerinde yer almaktadır.

KANADA’DAKİ KİĞILILARA NE OLDU?

Esir kampında geçirilen yıllardan sonra Türklerin akıbetinin ne olduğu henüz netliğe kavuşmamıştır. Gemi kayıtlarının gösterdiğine göre göçmenlerin bir kısmı, esaret sonrası Amerika’ya gelerek burada Michigan Eyaleti, Detroit Şehrinde bulunan akraba ve arkadaşlarının yanına yerleşmiş, Ford fabrikalarında çalışmışlardır. Çocuk Esirgeme Kurumunun kurucusu Dr. Mehmet Fuad, Kurtuluş Savaşı sırasında babalarını kaybeden çocuklara yurtlar yaptırılması için 21 Mart 1923 tarihinde Büyük Millet Meclisi’nin oluru ile 5 ay süre ile ABD’ye gelir ve 8 Nisan – 3 Haziran 1923 tarihleri arasında ABD’de Müslüman Türk ve Kürtlerin yoğunluklu olarak yaşadıkları bölgeleri dolaşarak yardım toplar. Şehit çocukları için yürekleri sızlayan göçmenler zorluklarla biriktirdikleri paralarının önemli bir kısmını Dr. Fuad Umay ve Kızılay aracılığı ile memlekete göndermiştir.

Hem esarette, hem de Kanada dökümhanelerinde 1000 derece üzerinde sıcaklıkta çalışarak sayısız sıkıntı çeken Anadolulu göçmenler, Kanada endüstrisine yaptıkları önemli katkının yanı sıra memleketlerine yardım için de ellerinden geleni yapmıştır. Varlıklarının önemli bir kısmını Türkiye’de yetimhanelerin kurulması için bağışlamış, hatta Amerika’dan yetim çocuklara süt göndermişlerdir. Bu fedakâr vatan çocukları her zaman saygı ve rahmetle anılacaktır.

 

Kaynak: Editör:
 
Etiketler: 1860’ta, Kiğı’dan, Kanada’ya, göçen, işçiler,
Haber Videosu
Yorumlar
BİNGÖL Egazete
Yazarlar
Önemli Haberler
Anketler
Belediye'ye devredilen askeri alana ne yapılsın ?
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Trabzonspor
53
0
3
8
15
26
2
Başakşehir FK
53
0
3
8
15
26
3
Galatasaray
50
0
4
8
14
26
4
Sivasspor
49
0
5
7
14
26
5
Beşiktaş
44
0
8
5
13
26
6
Alanyaspor
43
0
7
7
12
26
7
Fenerbahçe
40
0
8
7
11
26
8
Göztepe
37
0
9
7
10
26
9
Gaziantep FK
32
0
10
8
8
26
10
Denizlispor
31
0
11
7
8
26
11
Antalyaspor
30
0
10
9
7
26
12
Gençlerbirliği
28
0
12
7
7
26
13
Kasımpaşa
26
0
14
5
7
26
14
Konyaspor
26
0
10
11
5
26
15
Yeni Malatyaspor
25
0
13
7
6
26
16
Çaykur Rizespor
25
0
15
4
7
26
17
MKE Ankaragücü
23
0
13
8
5
26
18
Kayserispor
22
0
14
7
5
26
Arşiv